صدای طبل جنگ بلندتر شد؟ | ریسکهای تنش نظامی ایران و آمریکا برای ترکیه | اردوغان نگران موج مهاجرت ایرانیها است
به گزارش اقتصادنیوز، درحالی که دیپلماسی غیرمستقیم میان مقامات ایران و آمریکا ادامه دارد، صدای طبل جنگ بیش از هر زمانی به گوش میرسد.
بسیاری باور دارند که نتیجه مذاکرات درنهایت با شکست مواجه خواهد شد و تقابل نظامی اجتنابناپذیر است. در این میان ایران تهدید کرده است که در پاسخ به هرحملهای، در اقدامی تلافیجویانه اسرائیل و مقر نیروهای آمریکایی در منطقه را مورد حمله قرار خواهد داد و خود را محدود نخواهد کرد.
تبدیل چالشها به ابربحران
بورجو اوزچلیک در نشنال اینترست نوشت: رویکردی که توسط دو طرف اتخاذ شده است، چالشهای موجود را به یک ابربحران تبدیل میکند. مذاکرات روز سهنشبه در ژنو نشان داد که نه آمریکا و نه ایران، حاضر به دادن امتیازهای ویژه برای حل دیپلماتیک تنشها نیستند.
مانور محدود اما متمرکز
در این فضای محدود، فضای مانور میانجیگرایانه برای ترکیه بسیار محدود بوده است، اما تصور اینکه آنکارا نقشی منفعلانه را اتخاذ کرده باشد نادرست است.
اقتصادنیوز: برخلاف ونزوئلا که پیش از حمله آمریکا آسمان نسبتا بیدفاعی داشت، ایران یکی از بزرگترین و متنوعترین زرادخانههای موشکی خاورمیانه را دارد. این زرادخانه شامل پهپادها و سلاحهای دریایی نیز میشود
در هفتههای اخیر، مقامات ترکیه تلاش کردهاند تا با باز نگه داشتن مسیر دیپلماسی، بی سروصدا پیشنهادهایی را که ممکن از منجر به یک توافق شوند را ارائه کرده است.
هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه نیز در هفتههای اخیر استدلال کرده است که افزایش سریع خواستهها در روند مذاکرات هیچ نتیجهای نداشته و منطقه را به سمت درگیری سوق میدهد.
تلاش برای تثبیت نقش میانجی
در پشت صحنه، تعاملات آنکارا با واشنگتن در دوره دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ شدت گرفته است. علت این امر تمایل ترکیه به تثبیت نقش خود به عنوان یک میانجیگر منطقهای در چند چالش منطقهای است.
با اینحال در سناریو حمله احتمالی آمریکا علیه ایران، ترکیه از تمام ظرفیتهای خود به عنوان میانجی استفاده کرده است. درنهایت، اهرم فشار در واشنگتن قرار دارد؛ جایی که اسرائیل با نفوذ بالای خود میتواند معادلات را بهطور کلی تغییر دهد.
پیامدهای احتمالی بیشمارند...
ترکیه به روشنی موضع خود درباره شرایط کنونی را مشخص کرده و اعلام کرده که خواهان یک جنگ منطقهای نیست. با این وجود در صورت ایجاد درگیری میان ایران و آمریکا، آنکارا از پیامدهای احتمالی آن بیتاثیر نخواهد بود؛ تامین امنیت مرزها با ایران، مهار شوکهای ثانویه در سراسر عراق و کریدور خلیجفارس دریای سرخ و تلاش برای کاهش سریع و منظم تنشها قبل از مزمن شدن آنها.
رقابت تاریخی ایران و ترکیه
نقش ترکیه در خاورمیانه همواره نادرست برداشت شده است. این کشور عضوی از متحدان ناتو است که اهمیت عملیاتی آن برای امنیت اروپا و آمریکا اثبات شده است. از سویی رقابت آنکارا با ایران، پیشینهای تاریخی دارد. رابطه میان این دو کشور همواره با رقابت مدیریت شده و همکاری گزینشی در عرضههایی مشترک مانند عراق، سوریه، لبنان، دریای سرخ و قفقاز تعریف شده است.
تعاملات دیپلماتیک در این فضای پیچیده، معاملهمحور پرتنش است. با وجود این، ترکیه توانسته کانالهای ارتباطی مؤثری را ایجاد کند. در شرایطی که بسیاری از بازیگران از طریق واسطهها با هم ارتباط دارند، اهمیت این کانالها دوچندان میشود.
اقتصادنیوز: رهبران عرب و کشورهای حوزه خلیج فارس با دیدن افزایش چشمگیر نیروهای نظامی آمریکا به این نتیجه رسیدهاند که حمله و تلاش برای تغییر حکومت در ایران میتواند به پیامدهای ژئوپلیتیک خطرناک و گستردهای منجر شود.
برخی منتقدان این وضعیت را اشتباه تفسیر کرده و مواضع ترکیه و ایران را شبیه بههم میدانند، که چنین برداشتی نادرست است. درحقیقت، ارزش واقعی ترکیه در توانایی این کشور برای برقراری ارتباط همزمان با مراکز اصلی قدرت در ایران، و نیز گفتوگو با واشنگتن بدون نمایشهای سیاسی اغراقآمیز یا موضعگیریهای پرسروصدا نهفته است. به همین دلیل ترکیه بیشتر بهعنوان یک میانجی عملگرا و کارکردی، تا یک بازیگر همموضع با ایران شناخته می شود.
دلیل تلاش آنکارا برای جلوگیری از تقابل نظامی چیست؟
با افزایش تنشها، ترکیه در تلاش است تا از هرگونه تقابل نظامی میان ایران و آمریکا جلوگیری کند. هرگونه اختلال و تهدید در تنگه هرمز و بابالمندب میتواند بازار انرژی و خطوط راهبردی را با شوک مواجه کند، این شوک سراسر کشورهای شورای همکاری خلیجفارس مانند عراق و اردن را تحت تاثیر قرار خواهد داد. در چنین شرایطی احتمال فعال شدن گروههای افراطی مسلح بیشتر میشود؛ امری که بحرانهایی ثانویه همچون شورشهای تجزیهطلبانه در داخل ایران و قطبیسازی در سراسر منطقه را به دنبال خواهد داشت.
بنابراین، برخلاف بعضی همسایگان دور، خطر یک جنگ میان ایران و آمریکا برای ترکیه ریسک زیادی دارد؛ چرا که این کشور عملا در مرکز تنشها قرار دارد.
نگرانی شدید نسبت به موج گسترده مهاجرت
دیگر نگرانی دولت ترکیه از هرگونه درگیری، پیامدهای بلند مدت جنگ همچون موج گسترده مهاجران است. این کشور در حال حاضر بار سیاسی و اقتصادی میزبانی از میلیونها آواره از جنگهای پیشین خاورمیانه چون عراق و سوریه را بر دوش میکشد. اگر حمله به ایران نهفقط با پاسخ متقابل تهران که با بیثباتی داخلی همراه شود، موجی گسترده از پناهجویان از مرزهای شرقی وارد ترکیه خواهند شد.
هرگونه پیامدی چون شکاف در میان نخبگان، شورشهای محلی یا فلجشدن دولت ایران میتواند به این نگرانی دامن بزند. گزارشهای هفتههای اخیر در ترکیه نشان میدهد که سناریوهای اضطراری در آنکارا دقیقا بر پایه همین خطر شکل گرفتهاند؛ وضعیتی که در آن بیثباتی داخل ایران نه یک بحران امنیتی محدود و قابل مهار، بلکه به موج شدید مهاجرت منجر شود.
ارتباطات پشت پرده یا تلاشهای نافرجام؟
بنابراین، ترکیه علیرغم تلاش برای کاهش تا تنشهای منطقهای، دامنه نفوذ و توان اثرگذاری محدودی دارد.
پرسشی که اکنون مطرح است این است که ترکیه چگونه میتواند بر معادلات تاثیر بگذارد، بهویژه اکنون که تحولات ژنو گمانهزنیها درباره بنبست مذاکرات را تقویت کرده است. در این میان بهنظر میرسد که ارتباطات پشتپرده منظم و حسابشده ترکیه در هفتههای اخیر مزیت نسبی آنکارا بوده است، حتی اگر بهراحتی دیده نشود. چرا که چنین کانالهایی از اساس بر بیسروصدا بودن طراحی شده است.
ترکیه میتواند بدون نمایش و جنجال، پیامها را میان واشینگتن و تهران منتقل کند؛ اینکه آمریکا در صورت شکست مذاکرات چه خواهد کرد یا ایران چگونه ممکن است پاسخ دهد، کدام اقدامات بهجای دفاعی، تشدیدکننده تلقی میشوند؛ و اقدامات بازیگران ثالث، بهویژه خرابکاران، در کجا میتواند روند تشدید تنش را سرعت ببخشد.
در ابر بحرانی که بیشازپیش تحت تأثیر سوءبرداشتها و پیامدهیهای سیاسی شکل گرفته است، کاهش خطر بدفهمی یا بدترین برداشت ممکن خود یک عامل واقعی برای حل چالشها محسوب میشود.
